Kalendarium

Informacje w Kalendarium pochodzą z następujących źródeł:
  1. „Armia Krajowa 1939 – 1945” , Andrzej Chmielarz, Grzegorz Jasiński. Ministerstwo Obrony Narodowej. Departament Wychowania i Promocji Obronności. Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej. Studium Polski Podziemnej w Londynie. Wydanie I. Warszawa 2011.
  2. „Wyklęci 1944 – 1963. Żołnierze Podziemia Niepodległościowego w latach 1944 – 1963”, pod redakcją Kazimierza Krajewskiego i Tomasza Łabuszewskiego. Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. Warszawa 2017.

1.09.1939 - Niemieckie wojska uderzyły na Polskę rozpoczynając trwającą aż sześć lat II wojnę światową. Atak ten został opatrzony kryptonimem „Fall Weiss”. W celu pokonania II Rzeczypospolitej na granicy z nią zgromadzono ponad 1,5 miliona żołnierzy, a także około 2,5 tysiąca czołgów, blisko 2 tysiące samolotów, artylerię i marynarkę. Dodatkowo na południu od pierwszych minut wojny III Rzeszę posiłkowało 50 tysięcy wojsk słowackich. Niemcy nie tylko zastosowali taktykę wojny błyskawicznej, ale również prowadzona przez nich wojna była wojną totalną. Przed rozpoczęciem agresji Adolf Hitler rozkazał: Zadaniem naszym jest zniszczenie żywych sił nieprzyjaciela, a nie dotarcie do określonej linii. […] Ważną rzeczą w wojnach jest nie prawo, lecz zwycięstwo. Nie miejcie litości, bądźcie brutalni! Zgodnie z tymi słowami już o godzinie 4:40 bombowce Luftwaffe zrzuciły bomby na pogrążony we śnie Wieluń, a dwadzieścia minut później esesmani we wsi Szymankowo zabili 21 kolejarzy i inspektorów celnych. Jeszcze tego samego dnia żołnierze 19. Dywizji Pancernej zamordowali cywilów we wsiach Zimnowoda i Parzymiechy. Pomimo tych praktyk oraz niedokończonej przez stronę polską mobilizacji wojsk, 1 września nie przyniósł agresorom spodziewanych sukcesów. Zgodnie z rozkazem Naczelnego Wodza marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza od pierwszych godzin walki Niemcy natrafiły na zdecydowany opór polskiej armii i ludności cywilnej.

3.09.1939 - Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę III Rzeszy. Konflikt z Polską przekształcił się w wojnę światową.

7.09.1939 - O godzinie 15, po trwającej siedem dni nieustannej walce z niemiecką piechotą, marynarką i lotnictwem, dowódca Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte, mjr Henryk Sucharski podjął decyzję o wywieszeniu białej flagi. O przebiegu walk na Westerplatte i heroizmie polskiej załogi codziennie informowało Polskie Radio motywując w ten sposób resztę kraju do równie nieugiętej postawy.

9.09.1939 - Wieczorem niezauważona przez wroga Armia „Poznań” gen. Tadeusza Kutrzeby pod osłoną częściowo rozbitej Armii „Pomorze” gen. Władysława Bortnowskiego wyprowadziła niespodziewane natarcie w kierunku Bzury. Rozpoczęła się największa bitwa całej wojny obronnej 1939 roku. W jej pierwszej fazie polskie uderzenie doprowadziło do rozbicia niemieckiej 30. Dywizji Piechoty wchodzącej w skład 8. Armii gen. Johannesa Blaskowitza. Pomimo osiągniętych sukcesów walka przedłużała się i groziła okrążeniem polskich armii, dlatego też gen. Kutrzeba podjął decyzję, aby odskoczyć od niemieckich wojsk i spróbować się przebić do Warszawy. Po zakończonych niepowodzeniem walkach w rejonie Łowicza i Sochaczewa polscy żołnierze rozpoczęli wyjątkowo drogo okupione przebicia przez przeprawy na Bzurze, a następnie Puszczę Kampinowską do stolicy. Operacji tej towarzyszyły ataki niemieckie i nieustanne bombardowania Luftwaffe. Choć ostatecznie wielodniowa bitwa nie przyniosła zwycięstwa armiom "Poznań" i "Pomorze", to jednak związała wrogie siły, dzięki czemu Warszawa zyskała czas na lepsze przygotowanie obrony, a inne polskie oddziały na przedarcie się na wschód. Według słów niemieckiego dowódcy 8. Armii walki nad Bzurą były jedną z największych bitew wszystkich czasów. Z kolei gen. Erich von Manstein ocenił, że cała kampania francuska 1940 roku, nie przyniosła odpowiednika tak szeroko zakrojonej batalii.

10.09.1939 - Pod Wizną po trzydniowym zażartym stawianiu oporu XIX Korpusowi osławionego gen. Heinza Guderiana ciężko ranny kpt. Władysław Raginis odebrał sobie życie w ostatnim z bronionych przez polskie siły schronie. Pod jego komendą począwszy od 7 września zaledwie 720 polskich żołnierzy uzbrojonych w lekkie działka i karabiny maszynowe powstrzymywało 42 tysiące niemieckich wojsk dysponujących bronią pancerną, artylerią oraz lotniczym wsparciem. Pomimo tak niewiarygodnej przewagi wroga kpt. Raginis postanowił trwać na swoich pozycjach do końca, dzięki czemu dał czas wielu polskim jednostkom w głębi kraju na wycofanie się za linię Bugu.

12.09.1939 - Francusko-brytyjska konferencja polityczno-wojskowa w Abbeville podjęła decyzję o wstrzymaniu alianckich działań zaczepnych na froncie zachodnim. Władze RP nie zostały o tym poinformowane.

17.09.1939 - W myśl paktu Ribbentrop-Mołotow około godziny 6:00 wojska Związku Sowieckiego rozpoczęły atak na Polskę. Usprawiedliwiając tę jawną agresję przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych Związku Sowieckiego Wiaczesław Mołotow wygłosił przemówienie radiowe, w którym powiedział: rząd ZSRR wręczył dziś notę posłowi polskiemu w Moskwie, w której oświadczył, że rząd radziecki dał rozporządzenie dowództwu naczelnemu Armii Czerwonej rozkazać wojskom przejść przez granicę i wziąć pod obronę życie i mienie ludności Ukrainy Zachodniej i Białorusi Zachodniej.

19.09.1939 - Około godziny 17, na terenie Kępy Oksywskiej po poprowadzeniu swoich podkomendnych do ostatniego natarcia przeciw Niemcom odebrał sobie życie, ranny dowódca Lądowej Obrony Wybrzeża, płk Stanisław Dąbek. W uznaniu wielodniowej, heroicznej obrony Gdyni i Oksywia, polski pułkownik został pośmiertnie awansowany przez Naczelnego Wodza gen. Władysława Andersa do stopnia generała.

20.09.1939 - Rumunia. Marsz. Edward Rydz-Śmigły wydał ostatni rozkaz do żołnierzy, który zakończył słowami: „Położenie się zmieni, wojna jeszcze trwa. Będziecie jeszcze bić się o Polskę i wrócicie do Polski, przynosząc jej zwycięstwo”.

20.09.1939 - Kraków. Powstała Tajna Organizacja Wojskowa „Związek Orła Białego”, znana jako Organizacja Orła Białego (OOB).

21.09.1939 - Skapitulowała Armia „Lublin”. Gen. Tadeusz Piskor wydał rozkaz polecający oficerom przechodzenie do konspiracji.

21.09.1939 - Na przedpolach Warszawy, pomiędzy Młocinami a wsią Placówka 1. Batalion 30. Pułku Strzelców Kaniowskich pod dowództwem mjr Bronisława Kamińskiego przez kilka godzin powstrzymywał przeważające niemieckie siły. W trakcie niesłychanie zaciętych walk poległ sam dowódca batalionu, jego oficerowie oraz ponad 500 żołnierzy. Kosztem tak wielkich strat udało się związać siły wroga, dzięki czemu część wojsk gen. Tadeusza Kutrzeby przebijających się z nad Bzury zdążyła wkroczyć do stolicy.

22.09.1939 - Lwów. Gen. Marian Januszajtis powołał we Lwowie Polską Organizację Walki o Wolność.

22.09.1939 - Lwów. Utworzono tajną Harcerską Organizację Niepodległościowo-Wojskową (HONW).

22 .09.1939 - Po nierównej walce z siłami sowieckiego najeźdźcy padło Grodno. Polską załogę miasta stanowiły nieliczne oddziały Wojska Polskiego, policja, harcerze i ludność cywilna. Naprzeciw nim Armia Czerwona rzuciła czołgi, uciekając się jednocześnie do stosowania taktyki żywych tarcz. Wraz z pokonaniem polskiej obrony sowieci przystąpili do mordowania jeńców oraz cywilów.

25.09.1939 - Nie mogąc skruszyć obrony stolicy Polski niemieckie lotnictwo przeprowadziło całodzienny nalot dywanowy na Warszawę. Szef propagandy Dowództwa Obrony Warszawy, ppłk Wacław Lipiński relacjonując ten przerażający dzień pisał: nad nami już nie warkot, lecz wycie pikujących samolotów i eksplozja za eksplozją. […] Cała ulica jak wzrok sięga zasłana migotliwymi, jaskrawo się żarzącymi, jak zimne ognie na choince, zapalającymi bombami. Leżą na chodnikach pod ścianami i palą się niesamowitym, jaskrawo białym płomieniem. […] Niebo zasłane dymem, co chwila ryk pikującego samolotu. Zaczynam czuć się trochę samotnie w tej okropnej pustce mordowanego miasta.

26–27.09.1939 - Warszawa. Gen. Juliusz Karol Rómmel przekazał gen. Michałowi Karaszewiczowi-Tokarzewskiemu otrzymane od Naczelnego Wodza uprawnienia do „prowadzenia dalszej walki o utrzymanie niepodległości i całości granic”. Gen. Karaszewicz-Tokarzewski w porozumieniu z prezydentem Warszawy, Stefanem Starzyńskim i kilkoma działaczami stronnictw politycznych przystąpił do utworzenia tajnej organizacji wojskowej Służba Zwycięstwu Polski (SZP).

27.09.1939 - Warszawa. Związek Harcerstwa Polskiego podjął decyzję o przystąpieniu do działalności konspiracyjnej (przyjął później kryptonim „Szare Szeregi”) z zachowaniem zachować podczas okupacji przedwojennej struktury organizacyjnej.

27.09.1939 - Na dzień przed podpisaniem honorowej kapitulacji przez oblężoną przez niemieckie wojska Warszawę, w jej murach powołano do życia struktury Służby Zwycięstwu Polski. Na dowódcę tej organizacji gen. Juliusz Rómmel wyznaczył gen. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego. Celem Służby Zwycięstwu Polski było kontynuowanie walki metodami konspiracyjnymi.

27.09.1939 - Poznań. Członkowie przedwojennej Sieci Dywersji Przyfrontowej utworzyli Tajną Polską Organizację Wojskową (TPOW).

28.09.1939 - Paryż. Rada Ambasadorów: Juliusz Łukasiewicz z Paryża, Edward Raczyński z Londynu i Bolesław Wieniawa-Długoszowski z Rzymu, powierzyła gen. Władysławowi Sikorskiemu dowództwo nad mającymi powstać we Francji polskimi oddziałami wojskowymi.

28.09.1939 - W Moskwie ministrowie spraw zagranicznych Niemiec J. von Ribbentrop i ZSRR W. Mołotow podpisali niemiecko-sowiecki układ "o granicy i przyjaźni".

28.09.1939 - Dzień po rozpoczęciu rozmów kapitulacyjnych, o godzinie 13:15 dobiegła końca obrona stolicy Polski. Układ o honorowej kapitulacji Warszawy został podpisany w fabryce Skody na Rakowcu przez gen. Tadeusza Kutrzebę oraz niemieckiego gen. Johannesa Blaskowitza. Na decyzję o zakończeniu walki wpłynęła m.in. groźba wybuchu epidemii oraz straszliwe straty w mieście wynikające ze zmasowanych nalotów oraz ostrzału artyleryjskiego. Trzy dni później w trakcie pierwszego posiedzenia polskiego Rządu na uchodźstwie miasto Warszawa za swoją niezłomną postawę zostało odznaczone orderem Virtuti Militari.

29.09.1939 - Ruszyło niemieckie natarcie na bronione przez polskich żołnierzy umocnienia na Półwyspie Helskim. W toku walk Niemcy ponosząc straty zdołali zająć miejscowość Chałupy, a Polacy cofając się wysadzili w powietrze zaporę minową z głowic torpedowych zamieniając kontrolowaną przez siebie część półwyspu w wyspę. Jednakże na skutek wyczerpania się amunicji, żywności oraz opatrunków polski dowódca Obrony Wybrzeża, adm. Józef Unrug podjął decyzję o rozpoczęciu rozmów kapitulacyjnych w wyniku, których 2 września załoga Helu odeszła do niewoli.

30.09.1939 - Paryż. Odbyło się zaprzysiężenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Władysława Raczkiewicza, oraz utworzonego przez gen. Władysława Sikorskiego polskiego rządu, w którego skład weszli: gen. Władysław Sikorski – premier i równocześnie minister spraw wojskowych; Stanisław Stroński – wicepremier i minister informacji; August Zaleski – minister spraw zagranicznych; Adam Koc – szef ministerstwa skarbu.

Projekt i realizacja: Laboratorium Artystyczne | Oprogramowanie: Black Wolf CMS