Władysław Łukasiuk

(1906-1949), „Młot”, „Młot II”; dowódca oddziału zbrojnego Armii Krajowej Obywatelskiej Bielsk Podlaski, dowódca 6 Wileńskiej Brygady Armii Krajowej; symbol oporu wobec zniewolenia komunistycznego na Podlasiu

Nie obchodzą nas partie, lub te czy owe programy. My chcemy Polski suwerennej, Polski chrześcijańskiej, Polski – polskiej.

Urodził się 16 lutego 1906 r. w Tokarach w powiecie siedleckim jako syn Marcina i Marianny z domu Swentkowskiej. Po skończeniu szkoły powszechnej w Tokarach uczył się w Gimnazjum im. J. Kraszewskiego w Drohiczynie. Edukację zakończył w gimnazjum w Sokołowie Podlaskim. Był aktywny społecznie, pełniąc m.in. funkcję komendanta Ochotniczej Straży Pożarnej w Tokarach. W 1929 r. powołany do wojska, służbę odbywał w 3 Pułku Strzelców Konnych w Wołkowysku. Podczas ujeżdżania konia uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał poważnych obrażeń głowy i złamania w kolanie lewej nogi. Pomimo leczenia w szpitalu wojskowym w Grodnie, następstwem wypadku było trwałe kalectwo – lewa noga na zawsze pozostała sztywna. Wojsko opuścił w stopniu plutonowego. Zamieszkał w Mężeninie, gdzie prowadził wraz z żoną sklep spożywczy. Przed wybuchem wojny pełnił obowiązki zastępcy wójta gminy Sarnaki.

W trakcie wojny obronnej 1939 r. nie został zmobilizowany. Od pierwszych miesięcy okupacji zaangażował się w działalność konspiracyjną. Już 4 lutego 1940 r. został zaprzysiężony jako żołnierz Związku Walki Zbrojnej (ZWZ), następnie Armii Krajowej. Występował pod ps. „Młot II”. Pełnił funkcję komendanta Placówki w Mężeninie, wchodzącej w skład 8 kompanii utworzonej na terenie IX Ośrodka Sarnaki – Górki Obwodu Siedlce AK. Ze swą drużyną brał udział w akcji „V”, polegającej na zbieraniu elementów rakiet „V-2”, testowanych przez Niemców w kwietniu i maju 1944 r. Jedna z rakiet, która wpadła w całości do Bugu, została wydobyta i jej najistotniejsze fragmenty przesłano drogą lotniczą do Londynu.

Oddział „Młota” został zmobilizowany do akcji „Burza”, co spowodowało dekonspirację przed sowiecką agenturą w terenie. Zagrożony aresztowaniem przez NKWD, Łukasiuk był zmuszony ukrywać się od początku października 1944 r. Wkrótce dołączyli do niego inni zagrożeni represjami. W lutym 1945 r. „Młot” nawiązał kontakt z oddziałem Tadeusza Chomki „Gerwazego” operującym w południowej części woj. białostockiego. 18 marca obydwa oddziały rozbiły grupę operacyjną NKWD na drodze Mężenin-Figały, zadając jej wysokie straty i uwalniając kilkunastu aresztowanych.

Wkrótce „Młot” ze swymi ludźmi podporządkował się oddziałowi Armii Krajowej Obywatelskiej (AKO) ppor. Teodora Śmiałowskiego „Szumnego”, zostając zastępcą komendanta i dowódcą pierwszego plutonu. Do końca lipca oddział „Szumnego” wykonał szereg akcji, m.in. stoczył bitwę z grupą operacyjną połączonych sił Urzędu Bezpieczeństwa (UB), Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) i NKWD w rejonie Ostrożan. Najsłynniejszą akcją było uderzenie 11 maja 1945 r. na kompanię 11 Pułku KBW, kwaterującą w Siemiatyczach.

Po śmierci „Szumnego” 26 lipca 1945 r., Łukasiuk ze swym plutonem dołączył do 5 Wileńskiej Brygady AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”. Od sierpnia działał wspólnie z 1 szwadronem, dowodzonym przez por. Zygmunta Błażejewicza „Zygmunta”. Brał udział w walkach z komunistycznymi grupami operacyjnymi pod Sikorami, Zalesiem i w Miodusach Pokrzywnych, gdzie zniszczono ekspedycję karną NKWD. Z dniem 14 sierpnia 1945 r. został awansowany do stopnia podporucznika czasu wojny. Po demobilizacji 5 Wileńskiej Brygady Władysław Łukasiuk pozostał wraz z ppor. Lucjanem Minkiewiczem „Wiktorem” w polu – na czele oddziału kadrowego. Jesienią przeprowadził szereg udanych akcji bojowych.

Od lutego 1946 r. oddział przeszedł ponownie pod rozkazy mjr. „Łupaszki” i otrzymał nazwę 6 Brygady Wileńskiej, stając się jednostką partyzancką eksterytorialnego Okręgu Wileńskiego AK. „Młot” pełnił początkowo funkcję zastępcy dowódcy, a następnie, po opuszczeniu brygady przez ppor. „Wiktora”, przejął dowództwo. Na czele Brygady wziął udział w kilkudziesięciu akcjach zbrojnych przeciwko UB, MO, KBW, NKWD. Struktura terenowa obejmowała Bielsk Podlaski, Wysokie Mazowieckie, Sokołów Podlaski, Siedlce, Węgrów, Mińsk Mazowiecki, Ostrów Mazowiecką, a nawet Białą Podlaską. „Młotowi” podporządkowało się wielu dowódców partyzanckich, m.in. kpt. Kazimierz Kamieński „Huzar” czy por. Józef Małczuk „Brzask”. Długoletnia działalność była możliwa w dużym stopniu dzięki wsparciu lokalnej ludności, która doceniała ochronę przed komunistycznym bezprawiem i pospolitymi bandytami. W październiku 1946 r. Łukasiuk został awansowany do stopnia porucznika zaś 11 listopada 1947 r. uzyskał stopień kapitana.

Pomimo wielu sukcesów, liczebność oddziału ciągle zmniejszała się w wyniku nieustannych obław i krwawych walk z grupami operacyjnymi UB i KBW. W ostatnim okresie działalność prowadziły jedynie patrole, które miały większe szanse przetrwania. Ostatnia bitwa odbyła się 12 września 1948 r. w Lubowiczu Wielkim. Po niej Łukasiuk wraz z kilkoma partyzantami ukrywał się w lasach gminy Ciechanowiec, pow. bielski.

Kpt. „Młot” zginął zupełnie nieoczekiwanie 27 czerwca 1949 r. w pobliżu miejscowości Czaje Wólka, zastrzelony przez swego podkomendnego Czesława Dybowskiego „Rejtana”. Pochowano go w Lesie Rudzkim, lecz w połowie sierpnia 1949 r. zwłoki zostały ekshumowane przez funkcjonariuszy UB i przewiezione do Bielska Podlaskiego. Po przeprowadzeniu obdukcji lekarskiej pochowano je w nieznanym miejscu.

Za działalność bojową został odznaczony w sierpniu 1945 r. Krzyżem Walecznych. Pośmiertnie, w uznaniu wybitnych zasług odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

Paweł Wąs

 

Bibliografia:

  1. Krzysztof Szwagrzyk, Władysław Łukasiuk (1906-1949) [w:] Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956:
  2. Słownik biograficzny, t. 1, red. Sławomir Abramowicz i inni, Kraków â Warszawa 2002, s. 271-274.

           

Władysław Łukasiuk
Projekt i realizacja: Laboratorium Artystyczne | Oprogramowanie: Black Wolf CMS