Wileńskie

Ludność (1931). Według danych spisowych z 1931 r. województwo w granicach z roku 1939 zamieszkiwało 1.276 tys. osób. W 1931 r. jako język ojczysty deklarowało[3]: polski 59,7% (w miastach 63%, na wsi 58,8%), białoruski 22,7% (w miastach 3%, na wsi 27,8%), żydowski lub hebrajski 8,5% (w miastach 28,9%, na wsi 3,3%)[4], litewski 5,1% (w miastach 0,8%, na wsi 6,4%), rosyjski 3,4% (w miastach 3,7%, na wsi 3,3%), niemiecki i ruski[5] po 0,1%.

Terytorium i ludność po 1939. Prawie całe województwo wileńskie znajdowało się w latach 1939–1941 i 1944–1991 w Związku Radzieckim (w granicach republiki białoruskiej), od 1991 r. w granicach Białorusi. Teren jego przynależy do obwodów mińskiego i witebskiego i pokrywa się mniej więcej z obszarem rejonów brasławskiego, dokszyckiego, głębockiego, miadziolskiego, miorskiego, mołodeczańskiego, postawskiego, szarkowszczyńskiego i wilejskiego[6]. Zachodni kraniec województwa z Wilnem, od granicy łotewskiej na północy po Orany na południu, należał do Związku Radzieckiego w latach 1940–1941 i 1944–1990 (w granicach republiki litewskiej), w granicach Litwy był w latach 1939–1940 i od 1990 r. Obecnie leży on w okręgach uciańskim oraz wileńskim i pokrywa się mniej więcej z obszarem rejonów ignalińskiego, solecznickiego, święciańskiego, trockiego, wileńskiego z miastem Wilno i wisagińskiego[7].

Odsetek ludności polskiej na tych terenach zmniejszył się drastycznie w rezultacie: ludobójstwa i deportacji w głąb ZSRR oraz mobilizacji do wojska pod okupacją radziecką (1939–1941, 1944–1951), ludobójstwa i deportacji na roboty w głąb Rzeszy pod okupacją niemiecką (1941–1944), a następnie w wyniku przesiedlenia przez władze radzieckie na ziemie zachodnie i północne Polski (1944–1959). Według spisu z 2009 r. Polacy stanowili 2,4% mieszkańców rejonów białoruskich, natomiast według spisu z 2011 r. 24,2% mieszkańców rejonów litewskich – tu liczebność ich spadła przeszło dwukrotnie.

Jacek Żurek

 


 

  • [1] Samodzielne powiaty miejskie utworzone dla miast liczących ponad 75 tys. mieszkańców.
  • [2] Liczące ponad 25 tys. mieszkańców miasta stanowiące odrębne jednostki samorządowe w ramach powiatu oraz miasta będące powiatami grodzkimi.
  • [3] Spis powszechny ludności z 1931 r., drugi i ostatni przeprowadzony w dwudziestoleciu międzywojennym, nie uwzględniał deklaracji narodowości, pozostając przy wyznaniu i języku ojczystym obywateli.
  • [4] Językiem ogółu Żydów na wschodzie był jidysz, który ukształtował się w wiekach średnich na podstawie staroniemieckiego, hebrajski zaś, jako język biblijny, miał charakter literacki.
  • [5] W spisie powszechnym z 1931 r. wprowadzono możliwość wyboru między językami ukraińskim a ruskim, miała ona jednak charakter deklaracji narodowościowej (w istocie istniał jeden język ruski/ukraiński, lecz do świeżej daty narodowości ukraińskiej przyznawała się tylko część Rusinów).
  • [6] Białoruskie obwody są odpowiednikiem województw, a rejony polskich powiatów.
  • [7] Analogicznie litewskie okręgi odpowiadają województwom, a rejony polskim powiatom.

 

Bibliografia:

  1. Eberhardt, Migracje polityczne na ziemiach polskich (1939–1950), Poznań 2010.
  2. Tenże, Polska ludność kresowa. Rodowód, liczebność, rozmieszczenie, Warszawa 1998. Tenże, Przemiany narodowościowe na Białorusi, Warszawa 1994.
  3. Tenże, Przemiany narodowościowe na Litwie, Warszawa 1997.
  4. Wysiedlenia, wypędzenia i ucieczki 1939–1959. Atlas ziem Polski, red. W. Sienkiewicz, G. Hryciuk, Warszawa 2008.
Projekt i realizacja: Laboratorium Artystyczne | Oprogramowanie: Black Wolf CMS