Nowogródzkie

Terytorium i ludność po 1939. Prawie całe województwo nowogródzkie należało w latach 1939–1941 i 1944–1991 do Związku Radzieckiego (w granicach republiki białoruskiej), od 1991 r. jest w granicach Białorusi. Teren jego przynależy do obwodów grodzieńskiego oraz mińskiego i pokrywa się mniej więcej z obszarem rejonów dziatłowskiego, iwieńskiego, kleckiego, korelickiego, lidzkiego, nieświeskiego, nowogródzkiego, słonimskiego, stołpeckiego, szczuczyńskiego, wołożyńskiego i woronowskiego[1]. Ponadto północny skrawek powiatu nowogródzkiego (przedwojenna gmina Ejszyszki) należał w latach 1940–1941 i 1944–1990 do Związku Radzieckiego (w granicach republiki litewskiej), w latach 1939–1940 i od 1990 r. w granicach Litwy. Obecnie składa się nań kilka gmin w zachodniej części rejonu solecznickiego (okręg wileński)[2].

Odsetek ludności polskiej na terenach białoruskich zmniejszył się przeszło dwukrotnie w rezultacie: ludobójstwa, deportacji w głąb ZSRR i mobilizacji do wojska pod okupacją radziecką (1939–1941, 1944–1951), ludobójstwa pod okupacją niemiecką (1941–1944), a następnie w wyniku przesiedlenia ludności polskiej przez władze radzieckie na ziemie zachodnie i północne Polski (1944–1959). Według białoruskiego spisu z 2009 r. Polacy stanowili 20,7% mieszkańców wyszczególnionych rejonów, według zaś litewskiego spisu z 2011 r. w całym rejonie solecznickim 77,7% mieszkańców.

Jacek Żurek

 


 

  • [1] Spis powszechny ludności z 1931 r., drugi i ostatni przeprowadzony w dwudziestoleciu międzywojennym, nie uwzględniał deklaracji narodowości, pozostając przy wyznaniu i języku ojczystym obywateli.
  • [2] Językiem ogółu Żydów na wschodzie był jidysz, który ukształtował się w wiekach średnich na podstawie staroniemieckiego, hebrajski zaś, jako język biblijny, miał charakter literacki.
  • [3] W spisie powszechnym z 1931 r. wprowadzono możliwość wyboru między językami ukraińskim a ruskim, miała ona jednak charakter deklaracji narodowościowej (w istocie istniał jeden język ruski/ukraiński, lecz do świeżej daty narodowości ukraińskiej przyznawała się tylko część Rusinów).
  • [4] Białoruskie obwody są odpowiednikiem województw, a rejony polskich powiatów.
  • [5] Analogicznie litewskie okręgi odpowiadają województwom, a rejony polskim powiatom.

Bibliografia:

  1. Eberhardt, Migracje polityczne na ziemiach polskich (1939–1950), Poznań 2010.
  2. Tenże, Polska ludność kresowa. Rodowód, liczebność, rozmieszczenie, Warszawa 1998. Tenże, Przemiany narodowościowe na Białorusi, Warszawa 1994.
  3. Tenże, Przemiany narodowościowe na Litwie, Warszawa 1997.
  4. Wysiedlenia, wypędzenia i ucieczki 1939–1959. Atlas ziem Polski, red. W. Sienkiewicz, G. Hryciuk, Warszawa 2008.

 

Projekt i realizacja: Laboratorium Artystyczne | Oprogramowanie: Black Wolf CMS