Iwowskie

Ludność (1931). Według danych spisowych z 1931 r. województwo w granicach z roku 1939 zamieszkiwało 3.126,3 tys. osób. W 1931 r. jako język ojczysty deklarowało[3]: polski 57,7% mieszkańców (w miastach 63,5%, na wsi 55,8%), ukraiński lub ruski 34,1% (w miastach 12,1%, na wsi 41,4%)[4], żydowski lub hebrajski 7,5% (w miastach 23,7%, na wsi 2,1%)[5] i niemiecki 0,4%.

Terytorium i ludność po 1939. Obecne województwo podkarpackie posiada mniejszą o 1/3 powierzchnię niż przedwojenne województwo lwowskie. Obejmuje ono co prawda nowe tereny na zachodzie (dzisiejsze powiaty Jasło, Dębica, Ropczyce i Mielec), lecz w jego skład nie wchodzą przedwojenne tereny wschodnie województwa lwowskiego – w całości lub w większej części powiaty bóbrecki, drohobycki, gródecki, jaworowski, oba powiaty lwowskie, mościski, rawski, rudecki, samborski, sokalski, turczański i żółkiewski. W latach 1939–1941 i 1944–1991 należały one do Związku Radzieckiego (w granicach republiki ukraińskiej), od 1991 r. są w granicach Ukrainy (obwód lwowski)[6].

W 1931 r. 43,8% ludności tych powiatów deklarowała jako ojczysty język polski. Mniejszość polska na tych terenach zmniejszyła się drastycznie w rezultacie: ludobójstwa, deportacji w głąb ZSRR i mobilizacji do wojska pod okupacją radziecką (1939–1941, 1944–1951), ludobójstwa pod okupacją niemiecką (1941–1944), ludobójstwa przez Ukraińców i ucieczki na zachód (1943–1944), a następnie w wyniku przesiedlenia przez władze radzieckie na ziemie zachodnie i północne Polski (1944–1959). Według ukraińskiego spisu z 2001 r. Polacy stanowili w obwodzie lwowskim 0,7% mieszkańców.

Z podobnych powodów oraz w wyniku popieranej przez władze komunistyczne emigracji po wojnie zanikła w obecnym województwie podkarpackim mniejszość żydowska. W wyniku ewakuacji i masowych ucieczek ludności niemieckiej na zachód pod koniec wojny oraz deportacji do ZSRR w 1945 r. zanikła także mniejszość niemiecka. Z tych samych przyczyn oraz w wyniku powojennych przesiedleń – na radziecką Ukrainę (1944–1946) oraz na ziemie zachodnie i północne Polski (1947) – drastycznie zmniejszyła się populacja mniejszości ukraińskiej/ruskiej. Według polskiego spisu z roku 2011 narodowość ukraińską deklarowało 0,2% ludności obecnego województwa podkarpackiego.

Jacek Żurek

 


 

  • [1] Samodzielne powiaty miejskie utworzone dla miast liczących ponad 75 tys. mieszkańców.
  • [2] Liczące ponad 25 tys. mieszkańców miasta stanowiące odrębne jednostki samorządowe w ramach powiatu oraz miasta będące powiatami grodzkimi.
  • [3] Spis powszechny ludności z 1931 r., drugi i ostatni przeprowadzony w dwudziestoleciu międzywojennym, nie uwzględniał deklaracji narodowości, pozostając przy wyznaniu i języku ojczystym obywateli.
  • [4] W spisie powszechnym z 1931 r. wprowadzono możliwość wyboru między tymi dwoma językami, miała ona jednak charakter deklaracji narodowościowej (w istocie istniał jeden język ruski/ukraiński, lecz do świeżej daty narodowości ukraińskiej przyznawała się tylko część Rusinów).
  • [5] Językiem ogółu Żydów na wschodzie był jidysz, który ukształtował się w wiekach średnich na podstawie staroniemieckiego, zaś hebrajski, jako język biblijny, miał charakter literacki.
  • [6] Ukraińskie obwody są odpowiednikiem polskich województw.

 

Bibliografia

  1. Piotr Eberhardt, Migracje polityczne na ziemiach polskich (1939–1950), Poznań 2010.
  2. Tenże, Polska ludność kresowa. Rodowód, liczebność, rozmieszczenie, Warszawa 1998. Tenże, Przemiany narodowościowe na Ukrainie XX wieku, Warszawa 1994.
  3. Wysiedlenia, wypędzenia i ucieczki 1939–1959. Atlas ziem Polski, red. W. Sienkiewicz, G. Hryciuk, Warszawa 2008.

Projekt i realizacja: Laboratorium Artystyczne | Oprogramowanie: Black Wolf CMS